Một trong những sai lầm lớn nhất của các nhà đầu tư nghiệp dư là cố gắng mua cổ phiếu ở giá thấp nhất (bắt đáy). Ngược lại, Mark Minervini – Nhà vô địch đầu tư Hoa Kỳ – không bao giờ cố gắng mua ở đáy. Ông mua khi xác suất tăng giá là cao nhất.
Câu hỏi “Làm thế nào để biết mình đã mua đúng?” thực chất bao gồm hai phần:
- Trước khi mua: Cổ phiếu có đáp ứng đủ tiêu chuẩn của một Siêu cổ phiếu (Superperformer) không?
- Sau khi mua: Hành động giá của cổ phiếu có xác nhận nhận định của bạn là đúng không?
Bài viết này sẽ hướng dẫn bạn quy trình tư duy để trả lời hai câu hỏi trên, loại bỏ cảm xúc và thay thế bằng kỷ luật sắt đá.
Phần 1: Bộ Lọc Trước Giao Dịch – Bạn Có Đang Nắm Giữ Một “Siêu Cổ Phiếu” Tiềm Năng?
Để biết mình mua đúng cổ phiếu, trước hết bạn phải chắc chắn rằng cổ phiếu đó không phải là “rác”. Theo chiến lược SEPA®, một cổ phiếu đúng phải thỏa mãn các điều kiện tiên quyết sau:
1. Phải nằm trong Giai đoạn 2 (Stage 2 Uptrend)
Mark Minervini có một nguyên tắc bất di bất dịch: “Không bao giờ bán khống một cổ phiếu đang trong Giai đoạn 2 và không bao giờ mua một cổ phiếu đang trong Giai đoạn 4.”
Trước khi bạn nhấn nút mua, hãy tự hỏi:
- Giá cổ phiếu có nằm trên đường trung bình động 200 ngày (MA200) không?
- Đường MA200 có đang dốc lên không?
- Giá hiện tại có nằm trên MA50 và MA150 không?
- Đáy sau có cao hơn đáy trước và đỉnh sau cao hơn đỉnh trước không?
Nếu câu trả lời là KHÔNG, bạn đã mua sai cổ phiếu ngay từ đầu, bất kể giá rẻ thế nào.
2. Sức mạnh giá tương đối (Relative Strength – RS) cao
Bạn muốn sở hữu những “vận động viên” khỏe nhất, không phải những kẻ ốm yếu. Cổ phiếu đúng phải có chỉ số RS (xếp hạng sức mạnh giá) từ 80 trở lên, tốt nhất là trên 90. Điều này nghĩa là nó đang hoạt động tốt hơn 80-90% thị trường chung.
3. Yếu tố xúc tác cơ bản (Fundamental Catalyst)
Mark luôn tìm kiếm sự tăng trưởng đột biến. Cổ phiếu đúng thường có:
- Lợi nhuận (EPS) tăng tốc trong các quý gần nhất.
- Doanh số bán hàng tăng trưởng mạnh.
- Một sản phẩm mới, dịch vụ mới hoặc sự thay đổi trong quản lý.
Phần 2: Thời Điểm Vàng – Nghệ Thuật Của Điểm Pivot và VCP
Biết cổ phiếu tốt là chưa đủ, bạn phải mua nó đúng thời điểm để tránh bị rũ bỏ (shakeout). Đây là lúc mẫu hình VCP (Volatility Contraction Pattern – Mô hình Thu hẹp Độ biến động) phát huy tác dụng.
Dấu hiệu bạn đã mua đúng điểm Pivot:
- Sự cạn kiệt nguồn cung: Trước khi bật tăng (breakout), khối lượng giao dịch phải cạn kiệt đáng kể. Điều này cho thấy người bán đã chán nản và không còn cổ phiếu trôi nổi để bán ra.
- Điểm Pivot (Pivot Point): Đây là mức giá “kháng cự yếu nhất”. Khi giá vượt qua điểm này với khối lượng lớn, đó là tín hiệu mua.
- Khối lượng bùng nổ: Vào ngày bạn mua (ngày breakout), khối lượng phải tăng vọt, ít nhất là 150-200% so với trung bình 50 ngày. Đây là dấu hiệu các nhà đầu tư tổ chức đang tham gia.
Quy tắc vàng: “Chúng ta muốn thấy sự mở rộng về giá đi kèm với sự mở rộng về khối lượng, và sự thu hẹp về giá đi kèm với sự thu hẹp về khối lượng.”
Phần 3: Phản Hồi Từ Thị Trường – Làm Sao Biết Bạn Đã Đúng Sau Khi Mua?
Đây là phần quan trọng nhất để trả lời câu hỏi của bạn. Sau khi khớp lệnh, thị trường sẽ ngay lập tức đưa ra phán quyết. Dưới đây là các dấu hiệu cho thấy bạn đã có một vị thế chiến thắng:
1. Lợi nhuận xuất hiện ngay lập tức
Theo kinh nghiệm hàng chục năm của Mark: “Những giao dịch tốt nhất thường có lãi ngay lập tức.”
Nếu bạn mua đúng điểm Pivot chuẩn xác, giá thường sẽ bật tăng mạnh và hiếm khi quay đầu giảm sâu xuống dưới điểm mua của bạn. Nếu bạn phải chờ đợi quá lâu hoặc tài khoản đỏ ngay lập tức và kéo dài, có thể thời điểm của bạn đã sai.
2. Hiệu ứng “Quả bóng Tennis” (Tennis Ball Action)
Sau khi cổ phiếu bứt phá (breakout), nó có thể có những đợt điều chỉnh ngắn hạn.
- Cổ phiếu đúng: Sẽ hành xử như quả bóng tennis. Khi rơi xuống, nó nảy lên nhanh chóng và mạnh mẽ.
- Cổ phiếu sai: Sẽ hành xử như quả trứng gà. Khi rơi xuống, nó vỡ nát và nằm im ở đó.
Hãy quan sát cách cổ phiếu phản ứng sau đợt điều chỉnh đầu tiên (pullback). Nếu nó bật tăng trở lại đỉnh cũ nhanh chóng, đó là dấu hiệu của sức mạnh thực sự.
3. Khối lượng ủng hộ xu hướng
- Những ngày giá tăng: Khối lượng giao dịch lớn.
- Những ngày giá giảm/điều chỉnh: Khối lượng giao dịch thấp (cạn kiệt).
Điều này cho thấy áp lực bán ra rất yếu và các “tay to” (Big Boys) không hề thoát hàng.
4. Tôn trọng các đường trung bình động ngắn hạn
Một cổ phiếu dẫn dắt (Leader) thực thụ sau khi breakout thường sẽ giữ được đường trung bình động 20 ngày (MA20). Nếu nó liên tục đóng cửa dưới MA20 hoặc tệ hơn là MA50 với khối lượng lớn, hãy cẩn trọng. Đó là tín hiệu cảnh báo bạn có thể đã sai.
Phần 4: Khi Nào Bạn Biết Mình Đã Sai? (Và Cách Xử Lý)
Mark Minervini luôn nhấn mạnh: “Tôi không phải là người dự đoán thị trường giỏi, tôi là người quản lý rủi ro giỏi.”
Biết mình sai quan trọng hơn biết mình đúng. Dưới đây là dấu hiệu bạn đã mua sai thời điểm hoặc sai cổ phiếu:
- Squat/Reversal: Giá bứt phá qua điểm Pivot vào buổi sáng nhưng đến cuối ngày lại đóng cửa thấp hơn điểm Pivot hoặc đóng cửa ở mức thấp nhất trong ngày, kèm khối lượng lớn. Đây là tín hiệu “bẫy tăng giá” (Bull trap).
- Vi phạm mức dừng lỗ: Đơn giản nhất, nếu giá chạm mức cắt lỗ (thường là 7-8% hoặc mức hòa vốn nếu đã có lãi đệm), bạn đã sai. Đừng tranh cãi với thị trường.
- Mất đà tăng (Stalling): Cổ phiếu không chạy ngay mà lình xình đi ngang quá lâu (vài tuần) sau điểm breakout. Cổ phiếu dẫn dắt không chờ đợi ai cả.
Kết luận
Để trả lời câu hỏi “Làm thế nào để biết mình đã mua đúng?”, bạn cần một hệ thống kiểm chứng chứ không phải sự linh cảm.
Tóm lại, bạn đã mua đúng khi:
- Cổ phiếu là một Superperformer tiềm năng (Giai đoạn 2, RS cao, Cơ bản tốt).
- Điểm mua là điểm Pivot chuẩn xác trong nền giá kiến tạo (VCP).
- Hành động giá sau mua thể hiện sức mạnh (Lãi ngay lập tức, Tennis Ball Action, Volume ủng hộ).
Nếu cổ phiếu không hành động như mong đợi, hãy nhớ quy tắc số 1 của Mark Minervini: Bảo vệ vốn là ưu tiên hàng đầu. Đừng hy vọng, hãy hành động dựa trên những gì biểu đồ đang nói với bạn.