Trong thế giới đầu tư, kết quả cuối cùng thường được dùng để đánh giá năng lực. Tuy nhiên, Mark Minervini – nhà vô địch đầu tư Hoa Kỳ – lại có một cái nhìn hoàn toàn khác biệt và có phần "ngược đời": Ông coi trọng một lệnh thua lỗ tuân thủ kỷ luật hơn là một lệnh thắng nhờ may mắn.
Tại sao một người khao khát tỷ suất lợi nhuận siêu hạng lại đề cao việc "thua đúng"? Bài viết này sẽ bóc tách tư duy cốt lõi này để giúp bạn hiểu rõ ranh giới giữa một tay chơi bài bạc và một nhà giao dịch chuyên nghiệp.
1. "Thắng May": Liều Thuốc Độc Đội Lốt Thành Công
"Thắng may" xảy ra khi bạn phá vỡ mọi quy tắc của chính mình nhưng vẫn kiếm được tiền. Ví dụ: Bạn mua một cổ phiếu đang rơi (bắt đáy), không đặt điểm dừng lỗ, và sau đó cổ phiếu bất ngờ hồi phục giúp bạn thoát hàng với một khoản lãi nhỏ.
Theo Mark Minervini, đây là điều nguy hiểm nhất có thể xảy ra với một nhà giao dịch mới.
- Hình thành thói quen xấu: Bộ não của bạn sẽ ghi nhớ rằng: "À, mình không cần cắt lỗ, kiểu gì nó cũng lên lại thôi".
- Cái bẫy tự mãn: Bạn bắt đầu tin rằng mình có khả năng "cảm nhận" thị trường thay vì tuân thủ các tiêu chuẩn SEPA®.
- Kết cục bi thảm: Khi thị trường bước vào một đợt sụt giảm thực sự (Bear Market), thói quen "gồng lỗ" tích lũy từ những lần thắng may sẽ khiến tài khoản của bạn bốc hơi hoàn toàn chỉ trong một thương vụ duy nhất.
"Thắng may chỉ là một khoản vay từ thị trường, và thị trường sẽ thu hồi lại nó với mức lãi suất cắt cổ." – Quan điểm của Minervini.
2. "Thua Đúng": Khoản Chi Phí Để Trở Thành Triệu Phú
Trong kinh doanh, bạn phải trả tiền thuê mặt bằng và hóa đơn điện nước. Trong giao dịch chứng khoán, thua lỗ chính là chi phí vận hành doanh nghiệp.
"Thua đúng" là khi bạn thực hiện một giao dịch đáp ứng đầy đủ các tiêu chí:
- Cổ phiếu có nền giá tốt (VCP).
- Điểm mua chuẩn xác (Pivot point).
- VÀ bạn cắt lỗ ngay lập tức khi giá chạm ngưỡng 7-8% hoặc khi lý do mua không còn đúng.
Tại sao "thua đúng" lại là một chiến thắng?
- Bảo vệ kỷ luật: Bạn đã chứng minh được mình có khả năng kiểm soát bản thân – yếu tố quan trọng nhất để tồn tại lâu dài.
- Duy trì vốn (Live to fight another day): Bằng cách cắt lỗ sớm, bạn giữ cho sức mua của mình luôn sẵn sàng khi cơ hội thực sự (Siêu cổ phiếu) xuất hiện.
- Sự thanh thản: Bạn không phải mất ngủ vì một vị thế đang thua lỗ nặng. Bạn chấp nhận sai lầm, học hỏi và bước tiếp.
3. Toán Học Đằng Sau "Quy Trình" so với "Kết Quả"
Mark Minervini không vận hành dựa trên cảm xúc; ông vận hành dựa trên Kỳ vọng toán học (Expectancy).
Nếu bạn thắng may 9 lần bằng cách gồng lỗ, nhưng lần thứ 10 cổ phiếu giảm 50-80%, toàn bộ thành quả của bạn sẽ biến mất. Ngược lại, nếu bạn "thua đúng" (mất 5%) và "thắng chuẩn" (lãi 20-30%), biểu đồ tài sản của bạn sẽ luôn đi lên trong dài hạn.
Công thức kỳ vọng của một nhà giao dịch chuyên nghiệp:
Trong đó:
- : Kỳ vọng (Expectancy)
- : Tỷ lệ thắng (Probability of Win)
- : Mức lãi trung bình (Average Win)
- : Tỷ lệ thua (Probability of Loss)
- : Mức lỗ trung bình (Average Loss)
Khi bạn "thua đúng", bạn đang kiểm soát tuyệt đối biến số (Mức lỗ trung bình). Chỉ cần giữ nhỏ, bạn đã đi được 50% quãng đường đến với sự giàu có.
4. Cách Rèn Luyện Tư Duy "Thua Đúng" Theo Minervini
Để đạt được trạng thái tâm lý này, bạn cần thực hiện 3 bước sau:
Bước 1: Xem giao dịch như một trò chơi xác suất
Đừng gắn cái tôi của bạn vào mỗi lệnh giao dịch. Một lệnh thua không có nghĩa là bạn kém cỏi, nó chỉ đơn giản là một xác suất không thành công trong hệ thống của bạn.
Bước 2: Viết nhật ký giao dịch khắt khe
Đừng chỉ ghi lại lãi/lỗ. Hãy ghi lại: "Tôi có tuân thủ quy tắc không?"
- Nếu lãi nhưng sai quy tắc Ghi chú đó là một sai lầm nghiêm trọng (Thắng may).
- Nếu lỗ nhưng đúng quy tắc Tự khen ngợi bản thân vì đã kỷ luật (Thua đúng).
Bước 3: Định nghĩa lại "Thất bại"
Trong cuốn sách "Think & Trade Like a Champion", Mark định nghĩa thất bại không phải là mất tiền, mà là để lỗ lớn. Nếu bạn cắt lỗ nhỏ, đó là một phần của kế hoạch thành công.
5. Kết Luận: Quy Trình Sẽ Tạo Ra Kết Quả
Đừng bao giờ để một lệnh thắng may làm mờ mắt và cũng đừng để một lệnh thua đúng làm bạn nản lòng. Mark Minervini đã dành hàng chục năm để hoàn thiện quy trình của mình, và ông thà chịu thua lỗ theo đúng kế hoạch còn hơn kiếm được tiền bằng cách phá vỡ kỷ luật.
Hãy nhớ: Bạn có thể thắng một vài ván bài nhờ may mắn, nhưng để thắng cả một giải đấu, bạn cần một hệ thống và kỷ luật để vận hành hệ thống đó.
Bạn có đang "gồng" một khoản lỗ nào với hy vọng nó sẽ hòa vốn không? Nếu có, bạn đang rơi vào cái bẫy của việc chờ đợi một "trận thắng may".